گزارشی کوتاه درباره نقش بسته‌بندی در فرهنگ‌سازی مصرف منطقی دارو،

بسته‌بندی به مثابه یک رسانه

بسیاری از کارشناسان عقیده دارند در دنیای اقتصادی امروز، تنها برند‌ها می‌توانند بازار را به دست بگیرند. اگرچه کیفیت محصول حرف اول را در برند شدن می‌زند اما شیوه عرضه محصول، همتراز کیفیت، در برند شدن یک محصول اثرگذار است. هرچند صنعت داروسازی ایران خودش را به عنوان یک صنعت مستقل به بازارهای منطقه معرفی کرده است، اما باور اینکه داروی ایرانی با بسته‌بندی‌های ساده و ابتدایی‌، بتواند جایگاه ارزشمندی در میان برند‌های منطقه به دست آورد، کمی دشوار است.

با فرض کیفیت بالای داروهای ایرانی؛ کافیست این داروها با بسته‌بندی‌های معمول، وارد بازار کشوری همچون ترکیه شوند؛ بدون شک توان رقابت با محصولات دارویی کشور‌های اروپایی را نخواهند داشت.

 

FD Mag Ad

اینکه یک دارو می‌تواند پا را از مرز کشور خود فراتر بگذارد و کشور‌های دیگر را فتح کند، صرفا به کیفیت دارو وابسته نیست؛ همچنان که بسیاری از متخصصان عقیده دارند در مواردی خاص، داروهای ایرانی کارآمد‌تر از داروهای خارجی(با بسته‌بندی مناسب) هستند. اما پرسش اینجاست که چرا مصرف‌کنندگان و حتی برخی از پزشکان، به داروی خارجی بیشتر اطمینان می‌کنند؟!

طبق تحقیقات صورت گرفته از سوی دپارتمان روانشناسی دانشگاه کاردیف انگلستان، رنگ و طراحی بسته‌بندی، اولین مولفه‌ی اطمینان‌بخش برای مشتری است تا جایی که فرد خریدار، در اولین قدم خرید، به بسته‌بندی اطمینان می‌کند.

این موضوع نشان می‌دهد که توجه به بسته‌بندی دارو-به عنوان یک محصول استراتژیک- اهمیت فراوانی دارد. اما نکته‌ی اساسی پس از طراحی خلاقانه، ارائه مناسب اطلاعات از دارو است. تا جایی که فرد بیمار به سادگی بتواند به اطلاعات دارویی که مصرف می‌کند، آگاه باشد.

متاسفانه در ایران توجه چندانی به موضوع بسته‌بندی و ارتباط آن با برندینگ صورت نمی‌گیرد و همین سبب شده است تولیدکنندگان داروی ایرانی مدام در تعجب اینکه چرا محصول خارجی بیشتر طرفدار دارد، به کیفیت کار خود شک کنند. داروسازی ایران از جنبه دانش‌محور بودن، و در مقایسه با صنایع دارویی دیگر کشور‌ها، انقلاب بزرگی به حساب می‌آید اما از آنجایی که هیچ‌‌گاه به‌درستی عرضه نشده، نتوانسته در اذهان مردم باقی بماند.

به‌نظر می‌رسد در این شرایط، بسته‌بندی با کیفیت و مناسب، می‌تواند راهگشا باشد. به نحوی که مصرف‌کننده ایرانی بتواند به درستی به اطلاعات دارو دسترسی داشته باشد؛ عوارض دارو را بشناسد؛ به خواندن بروشور ترغیب شود؛ در صورت بروز عوارض جدید امکان ثبت نظر برای روابط عمومی شرکت تولیدکننده را داشته باشد؛ با مشاهده بسته‌بندی حس سلامتی در او القا شود و ...

مهمترین مولفه‎های بسته‌بندی دارو چیست؟

بر اساس بخشنامه سازمان  غذا و دارو مهم‌ترین موارد و عناوینی که می‎بایست در بسته‌بندی یک دارو لحاظ شود به شرح زیر است: تعداد واحد در بسته‌بندی، نام فرآورده دارویی به فارسی و انگلیسی، مقدار ماده موثره، تعداد، وزن و حجم بسته‌بندی، شکل دارویی، شناسه‌های رهگیری و ردیابی و کنترل اصالت دارو، شرایط نگهداری دارو، فضای مربوط به دستور مصرف و هشدارها.

نکاتی مانند هشدارها و شرایط نگهداری هم شامل مواردی از قبیل منع مصرف توسط زنان باردار یا نگهداری دور از دمای معینی می‌شود که اغلب به دلیل تکرار در شیوه طراحی، مورد توجه مصرف‌کننده قرار نمی‌گیرد. در این میان ذکر نکات اساسی از جمله زمان انقضای دارو، یکی از موارد حائز اهمیت است تا مصرف‌کنندگان ضمن آگاهی از عوارض جانبی داروی مورد نظر، از ذخیره کردن دارو حتی پس از بهبودی و اتمام دوران درمان بپرهیزند.

کیفیت بسته‌بندی داروی مورد نظر از دیگر موارد حایز اهمیت در تضمین سلامت مصرف‌کننده است. جنس بسته‌بندی باید به نحوی انتخاب شود که به مرور زمان کیفیت فرآورده در قفسه داروخانه‌ها یا سبد مصرف خانواده تحت تاثیر قرار نگیرد. علاوه بر این، نوع بسته‌بندی هم باید متناسب با  کارکرد داروی مورد نظر باشد. به‌طوریکه در سبد مصرفی خانوار  جعبه یک قرص یا شیشه یک دارو برای کسانیکه سواد پزشکی ندارند یا نمی‌توانند انگلیسی بخوانند، گویای کارکرد داروی مورد نظر باشد.

آگاهی از خطرات احتمالی

تحقیقات انجام شده درباره مصرف خودسرانه دارو در کشور در سال 94 حاکی از آن است که 10 تا 15 درصد داروها در ایران بدون مشورت با پزشک مصرف می‌شوند که در راس آن‌ها داروهای آنتی‌بیوتیک و مسکن قرار دارد که مهمترین عوارض این عدم آگاهی، بستری شدن 10 تا 20 درصد بیماران در مراکز درمانی است. بدون شک استفاده خودسرانه دارو در خوشبینانه‌ترین حالت اگر اثرات ناگوار بر شخص نداشته باشد، روند طبیعی درمان را مختل خواهد کرد که در نهایت افزایش هزینه‌های درمانی را در پی خواهد داشت.

اگرچه در چرخه مصرف غیرمنطقی دارو، همه تقصیرها بر گردن مصرف‌کننده انداخته می‌شود اما این پرسش مطرح می‌شود که نقش تولیدکننده و مولفه‌های در نظر گرفته در عرضه دارو، از جمله بسته‌بندی چیست؟ تاکید بر بسته‌بندی محصولات از جمله دارو به عنوان یک کالای استراتژیک و حیاتی در زندگی فرد به این دلیل است که فراهم‌کننده اطلاعات اساسی برای شخص است و متاسفانه تولیدکنندگان دارو بیش از آنکه به درج اطلاعات ضروری در رابطه با دارو و نوع مصرف و از آن مهم‌تر عوارض جانبی آن تاکید کنند، بیشتر در قید زیبایی ظاهری آن هستند؛ غافل از این نکته که بسته‎بندی به عنوان یک رسانه، می‌تواند گامی موثر در راستای فرهنگ‌سازی مصرف منطقی دارو ایفا می‎کند.