نظام سلامت از زبان فعالان این حوزه،

96؛ سال درخشان سلامت ایران

نظام سلامت و همچنین صنعت دارو در سال 95 شاهد ماجراهای زیادی بود و رویداد‌های بزرگی در این سال و در راستای ارتقای شاخص‌های سلامت برگزار شد. همچنین عزم جدی‌ای در میان مسئولان مبنی بر ارتباط بیشتر صنعت با دانشگاه در حوزه سلامت صورت گرفت که فارما جابز یکی از نمونه‌های این اقدامات بود. اما یکی از بخش‌های نظام سلامت که بیشتر مورد توجه نشریه غذا و دارو قرار گرفت، دارو بود.

در اوایل سال 95 بحث پیوستن ایران به سازمان جهانی تجارت برای صنعت داروسازی به یک دغدغه مهم بدل شد که هم‌اکنون نیز مباحثش ادامه دارد. نشست‌های هم‌اندیشی خبرگان نظام دارویی کشور یکی از نمونه‌های مباحث صورت گرفته در حوزه پیوستن ایران به WTO است که دو جلسه آن در سال 95 و با حضور مدیران شرکت‌های دارویی برگزار شد. اما این تمام موضوع نبود. بحث قیمت‌گذاری دارو و اصلاح نظام قیمت‌گذاری؛ موضوع تامین مالی شرکت‌های داروسازی و آمادگی آن‌ها برای ورود به بازارهای منطقه و جهانی نیز از دیگر موضوعات مطرح شده در سال 95 داروسازی کشور بود.

یکی از موضوعاتی که مسئولان نظام سلامت ایران در سال 95 به آن تاکید داشتند، ارتباط میان دانشگاه و صنعت در حوزه داروسازی بود. در این حوزه یکی از فعال‌ترین همایش‌ها، همایش طلای سبز بود که با ایجاد ارتباطی مستقیم میان دانشگاهیان و صاحبان صنایع، گامی در جهت ارتقای کیفیت داروهای گیاهی برداشت. در این میان نشریه غذا و دارو نیز با حمایت از این همایش، به عنوان رابط میان دانشجویان و بخش تحقیق و توسعه شرکت‌ها، به ایفای نقش رسانه‌ای خود پرداخت.

نشریه تخصصی غذا و دارو در انتظار رویداد‌های مهمی در سال 96 است. اتفاقات مهمی همچون سومین نمایشگاه بین‌المللی دارو و صنایع وابسته(ایران‌فارما)، پنجمین همایش مکمل‌های غذایی، رژیمی و دارویی و ششمین همایش طلای سبز. به اعتقاد کادر علمی نشریه، این همایش‌ها توانسته‌اند با سیاست‌گذاری صحیح، مسیر را برای فعالان روشن نماید. به گونه‌ای که تولیدکنندگان داخلی می‌توانند به خوبی با تجارت جهانی آشنا شوند. بر همین اساس و طبق امید‌هایی که به رویداد‌های علمی-تخصصی سال 96 وجود دارد، امیدواریم 96، سال درخشان سلامت ایران باشد.

اما برای آنکه پایانی برای سال 95 در نشریه تخصصی غذا و دارو داشته باشیم، به سراغ چهره‌های متخصص دانشگاهی و پیشکسوتان حوزه سلامت رفتیم و از آن‌ها خواستیم تا ارزیابی خودشان را از فعالیت‌های نظام سلامت در سال 95 بگویند. در ادامه متن این گفت‌و‌گو‌ها که توسط الناز راسخ صورت گرفته، را می‌خوانید.

دکتر جعفر میرفخرایی دبیر انجمن تولیدکنندگان داروها و فرآورده‌های گیاهان دارویی و پیشکسوت عرصه دارو در ایران

من آنچه در سال 95 در حوزه سلامت انجام شده است را بسیار خوب ارزیابی می‌کنم. دکتر هاشمی وزیر محترم بهداشت، تلاش کرده تا به همه آنچه ایده‌آل سلامت است جامعیت ببخشد. یکی از مهم‌ترین این موارد بیمه است که امروز می‌بینیم این امر توانسته تا حدودی برای مردم بی‌پناه ما محقق شود.

پیام نوروزی: پیام من به همکاران گرامی‌ام این است تا کوشش کنیم بهترین محصولات را با کیفیت بالا، همینطور که تا به امروز توانسته‌ایم محصولاتی هم‌ارزش محصولات خارجی ارائه دهیم، ادامه داده تا کشور ما در زمره بهترین تولیدکنندگان داروهای گیاهی مانند امروز باشیم.

دکتر جلیل افشار پیشکسوت حوزه گیاهان دارویی و داروهای گیاهی

به نظر بنده درمورد فعالیت‌ها در حوزه سلامت در عین حال که شاهد سعی بسیار مسئولان هستیم ولی در مقایسه با سال قبل تفاوت ملموسی مشاهده نمی‌شود و باز شاهد نارضایتی بیماران از تراکم بیمار در مطب‌ها، هزینه بالای بیمارستان و پزشک و دارو هستیم.

پیام نوروزی: سالی سرشار از سعادت را برای همکاران گروه پزشکی آرزو دارم و امیدوارم سال 1396 آغاز سالی با شعار طبقه آسیب‌پذیر باشد که سخت نیازمند یاری هستند.

دکتر امیرحسین صالحی سورمقی پیشکسوت حوزه گیاهان دارویی و داروهای گیاهی

وضعیت نظام سلامت ایران در سال 95 نسبتا خوب بوده است  البته بودجه اختصاص یافته و سرمایه‌گذاری در این مورد بسیار مهم است که اگر وضعیت اقتصادی بهتر شود بهتر خواهد شد. اما نکته بسیار بسیار مهم بالا بردن سطح اطلاعات جامعه از زندگی صحیح برای زندگی است که وظیفه رسانه ملی است که متاسفانه بسیار ضعیف و به‌خصوص در موارد زیادی بر عکس و غلط‌انداز است از جمله تبلیغات غیر واقع مانند تبلیغات روغن‌ها، چیپس و پفک، محصولات آرایشی و بهداشتی و... که برای سلامتی مضر هستند. همچنین آموزش برای سلامت زندگی کردن هم که از وظایف آن‌هاست غایب است و به جای آن‌ها از فیلم‌های بی‌محتوای دعوا اختلاف بی‌اعتمادی اختلافات و استرس‌زا استفاده می‌کنند.

پیام نوروزی: باید نکاتی را برای یک زندگی ایده‌ال در نظر بگیریم. از تجملات پرهیز کنیم به رفت و آمدها خیلی بها بدهیم. از سریال‌های بی‌محتوای تلوزیون پرهیز کنیم. حرص و استرس به خود راه ندهیم. از رسوم خوب ایرانی استقبال کنیم و آن‌ها را زنده نگاه داریم مانند سفره هفت‌سین و مراسم عید. همینطور یادمان باشد در  مسافرت با دقت و حوصله رانندگی کنیم. با تشکر.

دکتر ولی الله مظفریان، محقق، گیاه‌شناس و پیشکسوت عرصه گیاهان دارویی

تلاش‌های سازنده بسیاری در حوزه گیاهان دارویی و داروهای گیاهی صورت گرفته از جمله سمینارها و کلاس‌های باز آموزی مسائل مربوط به گیاهان دارویی کاملاً کارساز می‌باشد و سبب بالا رفتن اطلاعات شرکت‌کنندگان در این جلسات می‌گردد. ولیکن آنچه باید گفت اینکه در طی این جلسات بیشتر به‌دنبال تبلیغات و بیان اینکه چرا از گیاهان دارویی استفاده کنیم، بودیم نه اینکه واقعیات موجود و کمبود اطلاعات را در ارتباط با کاربرد درست گیاهان و شناخت آنان بیان کنیم. امر شناخت گیاهان دارویی با توجه به سابقه تاریخی آن در ایران و اینکه تا قبل از سال 1753 میلادی که «لینه» نسبت به یکنواخت و یکسان کردن نام‌گذاری گیاهان دست بزند، امری اختیاری بوده و با نبود زبان یکسان و یا زبان عربی غیر علمی و نبود واژه‌های یکنواخت هر یک از دستاندرکاران طب گیاهی قدیمی ایران و به بیان دیگر طب سنتی با استفاده از گیاهان دارویی دچار کمبودها و نارسائی دانش کلاسیک بوده‌اند و با کمبود وسایل ارتباط جمعی اغلب تفسیر به رأی در نوشته‌های آن‌ها دیده می‌شود به‌طوریکه با مراجعه به آثار باقی‌مانده از آنان گاهی با تصاویر خیالی از گیاهان روبه‌رو می‌شوید که به هیچ وجه با دانش روز قابل مقایسه و تطبیق نمی‌باشد و در مواردی حتی در ایران نمی‌رویند. بنابراین دستاندرکاران گیاهان دارویی که در حوزه سلامت جامعه کار می‌کنند باید نهایت دقت و توجه را داشته باشند تا بتوانند با تعیین نام درست گیاهان و تطبیق آن‌ها با دانش گذشتگان و دانش روز که در آزمایشگاه‌ها و دانشگاه‌ها شکل می‌پذیرد همراه گردند و از بیان خواص مجهول و اغلب اغراق‌آمیز برای گونه‌ای از گیاهان که هیچ گیاه‌شناسی آن را ندیده و با بیان ویژگی‌های شنیده شده از فلان مرد یا زن روستایی اقدام به تجویز آن به بیماران کرده و بعد از مدت کوتاهی تبلیغات آنچنانی به راه می‌اندازند که فلان بیماری صعب العلاج را معالجه کردیم در حالیکه  این واقعه کاملاً اتفاقی و بعضاً تبلیغات روانی بوده است. بنابراین هرگونه استفاده از گیاهان دارویی در عین مفید بودن برای سلامت ممکن است جامعه را به خطر بیاندازد و نتوان با دانش جدید و طب کلاسیک مانع پیشرفت بیماری ایجاد شده در اثر استفاده از گیاهان مسموم شد. بنابراین لازمه موفق بودن در جهت ایجاد حس سلامت با گیاهان دارویی جلب اعتماد مردم با رفتارهای درست و دور از ثروت‌اندوزی می‌باشد به‌طوریکه با آشنا کردن درست و به‌موقع مردم آنان را راضی به استفاده از گیاهان دارویی شناخته شده و ارائه شده توسط سازمان‌ها و ارگان‌ها یا شرکت‌های معتبر کرد تا بتوان گیاهان دارویی را سر سفره مردم برده و با استفاده تدریجی از آنان به سلامت جامعه کمک کرد زیرا گیاهان دارویی در درمان بیماری‌های ناشی از تمدن مانند انواع شکستگی‌ها، ضربات مغزی، سکته‌های ناشی از عوامل مختلف نمی‌توانند مؤثر باشند ولیکن می‌توانند از بسیاری از بیماری‌ها جلوگیری نموده و مانع عارض شدن آن‌ها گردند زیرا تنوع استفاده از مواد غذایی را افزایش داده و این تنوع می‌تواند در جهت بازسازی سلامت جامعه کاملاً مؤثر باشد.

پیام نوروزی: با سلام و تقاضای سلامت و طول عمر با عزت برای دستاندرکاران طب سنتی(طب گیاهان در ایران) توصیه می‌نمایم برای حفظ سلامت جامعه از به‌خطر انداختن آن از توصیه‌های بی‌مهابا و فاقد پشتوانه‌های علمی خودداری نمایند تا بتوان به مردم این سرزمین خدمت شایان توجهی ارائه نمود.

دکتر حسن شکوهی رییس اتحادیه واردکنندگان مکمل‌های غذایی

و اما در مورد صنعت سلامت ایران باید بگویم: سال سختي بود. اما به هرحال مديريت شد. همه تحت فشار بودند. وزارت بهداشت، توليدكننده، واردكننده، مصرف‌كننده، اما تشنج كمتر از سال‌هاي قبل بود. نظارت و تامين بهتر مديريت شد و كمبودها كمتر مسئله ساز بود. با ايده‌آل فاصله داشت، كمتر از قبل، اما قابل قبول بود. ثبات بيشتر بود. مسائل تخصيص ارز و نقل و انتقال خيلي بهتر بود. در بعضي بخش‌ها مانند معافيت گمركي تغييرات بيشتر بود. كمي بي‌ثباتي. سلامت زنجيره تامين به‌خصوص در بخش انبارهاي گمرك بهتر بود اما هزينه‌هاي اين بخش هم خيلي بالا رفت. كمي نامتناسب. موضوع آزار دهنده اصلي بدهي‌هاي دولت به بخش تامين دارو و تجهيزات بود كه كماكان ادامه دارد.

در بخش مكمل‌ها هم مديريت و ثبات بهتري وجود داشت. ثبت مكمل‌ها با نظم ادامه داشت اگرچه به دليل تراكم پرونده‌ها و كمبود نيرو، خروجي ثبت طولاني و كند بوده و هست. واردات مديريت شده با سقف مشخص انجام شد. حمايت از توليد هم بود. واردات بالك كه دوره گذار از واردات به توليد هست هم بود اما بعضاً با مشكل. اما گذشت. مشكل معافيت ارزش افزوده در خصوص سال‌هاي ٩٠ تا ٩٢ كماكان حل نشده است.

البته ثبات لازم براي برنامه‌ريزي درازمدت تجاري كماكان ايده‌آل نبود و نيست كه با توجه به جميع شرايط و اوضاع جهاني دور از ذهن هم نبوده و نيست. نكته بارز سال 95، هماهنگي مثال‌زدني اتحاديه‌هاي واردكنندگان دارو و مكمل با ارگان نظارتي بود كه انصافاً خوب عمل كردند و با تمام توان كمك كردند. جاهايي حتي صداي شكستن خود را شنيدند اما تاب آورند و نگذاشتند ديگران بشنوند، بسيار نجيبانه. همه جا حاضر و موثر و همكار بودند، در وزارت بهداشت، در اتاق بازرگاني ايران و تهران، در صحنه‌هاي بين‌المللي...

پیام نوروزی: اجازه بدهيد پيام نوروزی‌ام را در قالب شعري از خودم تقديم همكاران نازنينم بكنم:

بر بال‌ها تا كه پري هست/ يعني هنوز سفري هست/ حتي اگر كه بداني/ پرواز را خطري هست

مومن  اگر به عبوري/ بن‌بست را گذري هست/ پا پس منِه مقابل ديوار/ در سر هماره دري هست

آتش بكش به واژه ترديد/ در عزمت ار اگري هست/ فرياد كن حنجره‌ات را/ تا از سكوت خبري هست

تيغ است منطق دشمن/ ما را اگر كه سري هست/ رايت فراز تا كه بدانند/ اين كوه را كمري هست

بشكاف سينه ببيند/ اين قوم را جگري هست/ آن سان طلوع كن كه بفهمد/ در دستِ ما سحري هست

اي عشق اگر كه تو باشي/ زين گربه هم اثري هست

نوروز باستاني بر همه مبارك باد.

دکتر محمود فلامرزیان فعال حوزه داروهای گیاهی

با توجه به فعاليت‌هاي مستمر و پيگیري در جهت تأمين داروهاي مورد نياز بيماران، خوشبختانه در سالي كه گذشت داروهاي مورد نياز بيماران از خارج و داخل از كشور تهيه و كمبود‌هاي داروي بسيار كمتر از سال‌های قبل بود. در زمينه تأمين درمان نيز با توجه به اينكه موسسات پزشكي و بيمارستان‌ها سعي در ارتقا سطح درمان بيماران را داشته‌اند، نسبت به سال‌های گذشته بهتر بوده ولي به‌نظر اينجانب كوشش بيشتري در اين زمينه لازم است.

پیام نوروزی: براي داروسازان جامعه پزشكي كشور و همه هم‌ميهنان عزيز، آرزوي سلامتي در سال نو را دارم و اميدوارم همه جامعه پزشكي و همچنین داروسازان و توليدکنندگان داروهاي گياهي بتوانند با انجام خدمات بهتر موجب ارتقای سطح سلامتي جامعه در سال نو شوند.

دکتر محمد حضوری عضو هیئت علمی گروه بهداشت عمومی دانشگاه علوم پزشکی قم

دولت یازدهم از زمان آغاز به کار خود در اقدامی ارزشمند، حفظ و ارتقای سلامتی را از مهم‌ترین برنامه‌ها و اولویت‌های خود اعلام و در این مسیر برنامه‌های متعددی را به مرحله اجرا درآورد. در طی یکساله گذشته، وزارت بهداشت بیشتر بر ایجاد و ارتقای پایگاه‌های سلامت و مراکز خدمات جامع سلامت در قالب طرح تحول در نظام بهداشتی متمرکز بود که اقدامی ارزنده بوده و موجب افزایش دسترسی آحاد جامعه به خدمات و آموزش‌های سلامتی می‌باشد. شاید بتوان پیگیری و رفع نواقص سامانه سیب سلامت(سامانه یکپارچه بهداشت و پرونده الکترونیک سلامت) را انقلابی در عرصه ثبت سامانه‌ای خدمات بهداشتی دانست.

از نظر اینجانب در مقایسه بین بخش‌ها و وزارتخانه‌های مختلف در دولت یازدهم، وزارت بهداشت پرونده قابل دفاعی داشته و با رفع نقایصی که در برنامه طرح تحول سلامت(به ویژه در بخش درمان) توسط کارشناسان ذکر شده است، می‌توان خدماتی شایسته در عرصه سلامت به ملت عزیز ایران ارائه نمود.

پیام نوروزی: من به عنوان یکی از اعضای صنف متخصصان تغذیه و رژیم‌شناسان، عزیزان همکار در این عرصه را به افزایش همدلی و هم‌افزایی دعوت می‌کنم. آنچه در عرصه تغذیه نباید از نظر دور داشت انبوه مشکلات تغذیه‌ای است که طی سالیان اخیر با تغییر سبک زندگی در جامعه ایران بروز کرده و موجب کاهش کیفیت زندگی مردم این سرزمین شده است. متاسفانه همچنان سازمان‌های بیمه‌گر از تحت پوشش قرار دادن خدمات تغذیه‌ای امتناع کرده و بخش‌های بالینی نیز هنوز فضای مناسبی برای ارائه خدمات تغذیه‌ای نیست. در چنین فضایی و با توجه به برخی تفرقه‌افکنی‌ها است که شاهد ورود افراد سودجو به عرصه خدمات تغذیه‌ای هستیم که از آبی که ما متخصصان گل‌آلود کرده‌ایم، ماهی مراد صید می‌کنند.

بر این اساس باید با حرکتی منسجم و فارغ از اسم و رسم‌ها، تلاش کنیم تا ضمن افزایش دانسته‌ها و تجارب خویش، درصدد عرضه خدماتی شایسته در این عرصه به ملت بزرگوار ایران باشیم. امیدوارم سال 1396 سال تحول در عرصه تغذیه انسانی و رشد و بالندگی هر چه بیشتر همکاران عزیزم و سایر خادمان عرصه سلامت این کشور سرافزار باشد.

دکتر سیدعلی کشاورز متخصص تغذیه و مدیر گروه تغذیه و بیوشیمی دانشگاه علوم پزشکی تهران

در دولت یازدهم در حقیقت یکی از برنامه‌هایی که تاثیرگذار، سعی دولت بر پوشش همگانی بیمه و دسترسی افراد به خدمات بهداشتی و پزشکی آسان‌تر بوده است تا بار هزینه‌ها بر سلامت مردم کمتر شود. طرح تحول سلامت برای دولت هزینه‌های زیادی داشته اما برای مردم فرصتی را فراهم کرد تا دسترسی مردم به خدمات درمانی بهبود یابد. اما اینکه آیا این طرح با وجود هزینه‌های بالا 100 درصد مفید و کارآمد بوده است در این مقال نمی‌گنجد.

برای نمونه یکی از اقدامات بسیار موثر در این طرح، از دید من این است که سعی شد کارشناسان تغذیه را در نظام شبکه بهداشتی کشور درگیر کند و در مراکز بهداشتی تا آنجا که می‌شد، این کارشناسان مستقر شوند و مشاوره تغذیه به صورت همگانی و رایگان به اکثریت مردم دهند. بنابراین از نظر بنده به‌عنوان متخصص تغذیه اگر این تلاش تداوم پیدا کند و از حضور کارشناسان تغذیه در نظام سلامت بهره گرفته شود، اثراتش در پیشگیری از بیماری‌هایی چون بیماری‌های قلبی‌عروقی، کبدی، چاقی‌های مفرط و سرطان‌ها در درازمدت قابل توجه خواهد بود. امسال این درگیری کارشناسان تغذیه در نظام شبکه‌ای سلامت بیشتر شد که حرکتی بسیار مثبت و تاثیرگذار بوده چرا که دسترسی به خدمات تغذیه را همگانی کرد و سبب شد تا درصد قابل توجهی از مردم به آن دسترسی پیدا کنند. در مجموع از نظر اینجانب آنچه در سال گذشته شروع و در امسال ادامه پیدا کرد، اگر همچنان تداوم پیدا کند بسیار مفید فایده خواهد بود.

پیام نوروزی: سال نو در حقیقت بهار طبیعت است. انسان‌ها هم باید همزمان با این تحول طبیعت رفتارهای خود را در زندگی و مخصوصا عادات غذایی خود را اصلاح کنند. ما کشوری هستیم که در حال گذار است یعنی رفتارهای سنتی پدران و مادران خود را فراموش و با یک سری عادات غذایی جدید جایگزین کرده‌ایم که عواقبش ناشناخته است.

اگر به سی یا چهل سال گذشته نگاهی بیاندازیم متوجه می‌شویم که مشکلات ناشی از عادات غذایی نادرست در گذشته به صورت امروزی وجود نداشته است و این امر به دلیل کم شدن فعالیت‌ها و بالارفتن امکانات رفاهی است که باعث اضافه وزن‌های مفرط شده است.

افزایش وزن بیماری‌های زیادی چون سرطان، بیماری‌های قلبی‌عروقی، دیابت، بیماری‌های کبد چرب، نقرس، کیسه صفرا و ناباروری زنان را منجر می‌شود که همه از پیامدهای تغییر عادات غذایی است. ایام عید فرصتی است که یکبار دیگر انسان به خودش بیاید و در رفتارهایش تجدید نظر کند. همانطور که بهار با آمدن خود پویایی و سرزندگی طبیعت را یادآوری می‌کند، انسان هم می‌تواند با تجدید نظر در رفتارهایش فرصتی به خود بدهد تا از گرفتارشدن به بیماری‌ها و مصیبت‌های ناشی از این عادات بد خود را نجات دهد.

پیشنهاد می‌کنم فعالیت بیشتری داشته باشیم، غذاهای سرخ‌کردنی و فست‌فودها را از چرخه غذایی خود خارج کنیم چرا که این غذاها نمک و چاشنی و افزودنی‌های زیادی دارند. عادات خود مانند استفاده از شکر و روغن را اصلاح کنیم. هر چند که در رسوم ما رسم بر آن است که از شیرینی در مراسم استفاده شود اما بهتر است که شیرینی را هم کمتر مصرف کرده و به آن حضوری سمبلیک در مهمانی‌ها دهیم. نمک این پودر به ظاهر خوش طعم‌کننده را کمتر به‌کار بریم.

پیشنهاد می‌کنم از این فرصت پیش‌آمده بهره بگیریم تا به سلامتی خود کمک کنیم. تعطیلات نوروز فرصتی استثنایی است تا افراد در فراغ بال استراحت کنند و به دامان طبیعت بروند و زنده شدن طبیعت را به نظاره بنشینند. از این فرصت برای تحرک بیشتر و فعالیت بیشتر و بازنگری در رفتارها و عادات غذایی استفاده کنیم تا از افزایش وزن و بیماری‌هایش جلوگیری کنیم.